Fęrsluflokkur: Menning og listir

Móšgandi myndbirtingar

Flest finnum viš innra meš okkur žann kjarna sannfęringar og lķfsgilda, žį grundvallandi vitund sišgęšis og mannlegrar breytni sem viš hvikum ekki frį. Arfur af hjörtum foreldra okkar, numiš af visku mešbręšra okkar, įstargjöf til barnanna okkar. Sś lķfsżn sem gefur lķfinu gildi, sem réttlętir tilveru okkar og fęrir okkur skilning į žvķ hver viš erum.
Viš mörkum okkur skil ķ huganum, drögum lķnu ķ sandi sįlarinnar, og segjum hingaš og ekki lengra. Yfir žessar lķnu fer ég ekki, handan žessara skila lķš ég engum aš vera. Viš finnum hvert um sig žau mörk sem skipta okkur mįli, sem skilgreina okkur og gefa okkur tilverurétt.
Engum skal žvķ undra žaš žótt mönnum sįrni žegar rįšist er aš žessum grunngildum žeirra, žau hędd og lķtilsvirt.
Andśš į ofbeldi
Sjįlfsžekking eykst meš aldrinum, mašur įttar sig į kostum sķnum og göllum og žvķ sem skiptir mann mįli žegar allt kemur til alls. Kjarni lķfsgildanna styrkist og veršur sżnilegri hverjum og einum.
Sjįlfur hef ég įttaš mig į žvķ aš djśpt ķ huga mķnum hvķlir óhagganleg sś sannfęring aš eitt žaš mikilvęgasta ķ lķfinu sé frelsi hvers einstaklings til lķfs og lima, frelsi til hamingju, frelsi til athafna og įsta. Hvers kyns kśgun og misrétti er mér sem eitur ķ beinum, helsi hugmyndakerfa jafnt sem hlekkjar haršstjórans.
Ekkert vekur mér žó jafn mikla óbeit og ofbeldi ķ hvaša mynd sem er, hvort heldur andlegt eša lķkamlegt. Andśš mķn į ofbeldi er ķ raun žaš sem skilgreinir minn innsta sannfęringarkjarna.
Ofbeldiš gert heilagt
Myndbirtingar ofbeldis eru hvarvetna ķ kringum okkur. Fréttir og frįsagnir af ofbeldi eru óžęgilegur raunveruleiki lķfsins en gerir vonandi žaš gagn aš minnka žol okkar gagnvart valdbeitingu og misžyrmingum, enda fer ofbeldi minnkandi ķ samfélagi okkar og reyndar į heimsvķsu lķka, žrįtt fyrir į stundum neikvęšan fréttaflutning.
En eitt er žaš sem sęrir mķna dżpstu vitund meira en nokkuš annaš og žaš er tilbeišsla ofbeldis. Žegar pyntingar og dauši eru gerš aš trśaratriši, réttlętt meš vķsun til einhverra ęšri mįttarvalda, meš tilheyrandi myndbirtingum. Daušadżrkun er einkamįl hvers og eins, svo lengi sem hann gengur ekki į rétt annarra. En aš žurfa aš flagga žessum ósóma, jafnvel af stolti, slķk hegšun vekur meš mér višbjóš.
Sjöfalt ķ yfirstęrš
Öll minnumst viš barnatrśarinnar meš hlżhug, sakleysi bernskunnar žegar jólasveinar gefa ķ skóinn og jesśbarniš liggur ķ jötunni, tįknmyndir alls hins góša ķ lķfinu. Kannski er barnatrśin ęfing žess aš viš getum, sem fulloršiš fólk, veriš sannfęrš um tilvist mannśšar og įstar og réttlętis? Barnatrśna eigum viš öll, meš einum eša öšrum hętti, og flest žroskumst viš frį henni til įbyrgs lķfernis.
Lķfiš er stórkostlegt, įst og gleši, jafnvel sorg og mótlęti eru eldivišur reynslunnar, og börnin, žetta stórkostlega kraftaverk nįttśrunnar, gefa tilverunni gildi. Viš fögnum lķfinu og höldum hįtķšir žvķ til heišurs enda žarf ekki aš leita lengi aš tįknmyndum frjósemis innanum jólatré og pįskaegg.
Ein er žó sś hįtķš, eša vęri nęr aš kalla žaš lįgtķš, žar lķfiš er fjęrri en daušinn er lofsunginn, pķningin dįsömuš og barnatrśin negld į staur.
Andaktugir lesa menn hina listilega skrifušu passķusįlma, ekki til aš glešjast yfir kvešskapnum heldur til aš fagna pķningunni. Stórkostleg myndlist er innblįsin af žjįningum daušastrķšsins og hengd upp ķ helgidóminum mišjum til įtrśnašar. Sjöfalt og ķ yfirstęrš.
Svo er sagt frį žessu ķ fréttum, hér fagna menn daušanum, žar glešjast menn yfir pķningunni, žessir syngja žjįningunni lof, hinir męra sįrin og blóšiš. Traškaš į dżpstu sannfęringu allra ženkjandi manna, grunngildi samfélagsins aš engu höfš.
Aš žjįst og žola
Eilķfar opinberar myndbirtingar žessarar ofbeldisdżrkunar valda mér žjįningum. Aš ég sé móšgašur er vęgt til orša tekiš. En ég žoli žetta, ég lķt undan og vona meš sjįlfum sér aš žessu linni einn daginn. Frelsi til tjįningar er mér dżrmętt og žį um leiš frelsi til aš tjį ašrar skošanir en žęr sem ég tel réttar.
Žvķ fylgir einnig frelsi til aš tjį sig opinberlega, til aš boša sķna trś og sķnar sannfęringar hverjum žeim sem heyra vill, fulloršnum einstaklingum vel aš merkja. Trśboš gagnvart börnum er sišleysa eins og allir sjį.
Žaš er mķn von aš sem flestir frelsist frį žvķ helsi sem žessi daušadżrkun felur ķ sér. Aš einn daginn žyki žaš ekki lengur sjįlfsagt aš fagna pķningu og dauša, aš birta myndir af blęšandi lķkum į opinberum vettvangi, kalla žaš heilagt og finnast žaš gott.

Vinaleiš fęr falleinkunn (birtist ķ Morgunblašinu 11. janśar 2008)

Bęjarrįš Garšabęjar samžykkti voriš 2007 aš leita til sérfręšinga hjį KHĶ til aš “meta réttmęti og gildi vinaleišar” og hafa žeir nś sent frį sér skżrslu en tengingar į hana er aš finna į vefsķšunni blogg.visir.is/binntho.
Skżrsluhöfundar fóru žį leiš aš vinna skżrsluna eingöngu śt frį faglegum sjónarmišum skólastarfs en taka ekki afstöšu til žess hvort aškoma kirkju aš skólastarfi sé réttmęt žegar horft er til almennra laga ķ lżšręšisžjóšfélagi.
Śrskuršur Evrópudómstólsins ķ Strasbourg gegn norska rķkinu viršist žó taka af öll tvķmęli um aš starfsemi trśfélags innan almenns skólakerfis standist ekki almenn mannréttindaįkvęši.
Starfsmenn Žjóškirkjunnar hafa ķtrekaš ķ ręšu og riti stašfest aš vinaleiš sé trśboš og biskupinn taldi hana “sóknarfęri” fyrir kirkjuna. Žaš žarf žvķ heldur ekki aš velkjast ķ vafa um aš  vinaleiš stangist į viš lög um grunnskóla, sišareglur kennara, stjórnarskrį og żmsa žį alžjóšasamninga um mannréttindi sem ķslenska rķkiš er ašili aš.

Farin og hętt
Vinaleiš hófst haustiš 2006 ķ fjórum grunnskólum ķ Garšabę og į Įlftanesi aš frumkvęši sóknarprests. Tveir starfsmenn tóku aš sér aš sinna verkefninu, djįkni og  skólaprestur. Vegna andmęla foreldra var gripiš til žess rįšs ķ tveimur skólanna aš gefa foreldrum kost į aš taka fram sérstaklega ef žeir vildu ekki gefa starfsmönnum vinaleišar fęri į börnum sķnum. Žessari gagnasöfnun var vķsaš til Persónuverndar sem hafši samband viš skólastjóra viškomandi skóla haustiš 2007. Į sama tķma sagši djįkni starfi sķnu lausu og féll vinaleiš žar meš nišur ķ Flataskóla. Skólastjórar Sjįlandsskóla og Hofsstašaskóla viršast hafa įkvešiš aš framlengja ekki starfsemi vinaleišar og er hśn žvķ ekki lengur starfrękt ķ grunnskólum Garšabęjar en skólaprestur starfar enn ķ Įlftanesskóla.

Ekki į forsendum skólastarfs
Fram kemur ķ įšurnefndri skżrslu aš flest jįkvęš ummęli sem féllu ķ vištölum megi rekja til įnęgju meš skólaprestinn sem einstakling enda viršist hann hafa nįš vel til barnanna og starfsmanna skólans. Aš öšru leyti viršist vinaleiš engan veginn standast žęr kröfur sem gera veršur til faglegs skólastarfs. Sś réttlęting sem oft heyrist, aš aškoma Žjóškirkjunnar aš grunnskólum sé į forsendum skólanna, viršist žvķ ekki standast.
Hugmyndafręši vinaleišarinnar er óljós og framkvęmd hennar illa afmörkuš aš mati skżrsluhöfunda. Eigi framhald aš verša į vinaleiš žurfi aš draga fram meš skżrum hętti hver sérstaša hennar sé og meta framhaldiš į grundvelli žess. Höfundar benda į aš sé um hefšbundna sįlgęslu aš ręša eigi hśn heima innan kirkjunnar en verši nišurstašan sś aš vinaleiš taki til vķšara svišs eru višfangsefnin og ešli žjónustunnar žannig aš žau eigi heima hjį žeim ašilum sem žegar sinna slķkri žjónustu innan skólans.
Skżrsluhöfundar gagnrżna einnig ašferšarfręši vinaleišarinnar, žar sé fariš inn į sviš sem ašrir fagašilar sinna žegar en įn fagžekkingar meš žeim afleišingum aš samstarf fagašila innan skólans er ķ hęttu. Ekki eru haldnar skżrslur eša skrįr um vištöl, engin markmiš séu sett fram, engin greining, engin mešferšarįętlun. Fyrst og fremst er um einsleg trśnašarsamtöl aš ręša, jafnvel įn vitneskju foreldra, og skżrsluhöfundar gagnrżna žessa ašferšafręši réttilega.
Spyrja mį hvort ķtrekuš einsleg trśnašarsamtöl um viškvęm mįlefni, įn faglegra forsendna, séu ekki hreinlega hęttuleg börnum.

Vantar įkvöršun og fjįrmagn
Skżrsluhöfundar gagnrżna hvernig stašiš var aš innleišingu vinaleišar. Lögformlegum leišum var ekki sinnt, foreldrarįš og skólanefnd fjöllušu ekki um mįliš fyrirfram og starfsmönnum var tilkynnt um žaš sem oršnum hlut. Skżrsluhöfundar benda į aš žar sem vinaleiš sé ekki hluti af lögbošinni žjónustu skóla sé naušsynlegt aš sveitarfélög taki formlega afstöšu til žess hvort žjónustan skuli veitt.
Um leiš žurfi aš taka afstöšu til kostnašar. Skólaprestur er mjög dżr į męlikvarša skólastarfs enda eru byrjunarlaun hans um žaš bil žrefalt hęrri byrjunarlaunum kennara sem žó er fagmenntašur til starfa meš börnum. Fram kemur ķ skżrslunni aš hörš andstaša sé innan skólanna gegn žvķ aš greiša kostnašinn enda žurfi žį aš skerša ašra žjónustu.
Vinaleiš ķ Garšabę var fjįrmögnuš aš mestu leyti meš framlagi eins foreldris en auk žess lagši kirkjan til fjįrmagn auk sveitarfélagsins Įlftaness. Komi til framhalds į starfsemi vinaleišar er ljóst aš sveitarstjórnir žurfa aš taka formlega afstöšu til hennar og jafnframt aš tryggja fjįrveitingar.

Enginn grundvöllur
Skżrsluhöfundar męla ekki meš framhaldi į starfsemi vinaleišar en segja ķ lokaorši aš brżnt sé aš hagsmunaašilar “ręši og taki afstöšu til žess hvort réttmętt sé aš kirkjan komi aš skólastarfi” en fallist menn į žaš žurfi aš fara fram “hreinskiptin skošanaskipti um hugmyndafręši, markmiš og leišir meš starfinu.”
Af lestri skżrslunnar mį sjį aš vinaleiš er klśšur og best fęri į žvķ aš henni vęri hętt meš öllu, žó ekki sé nema vegna barnanna sjįlfra.


Žjóškirkjan į hrašri nišurleiš. Tölur sķšustu 18 įra.

žaš var sannkallaš góšverk hjį Birni Bjarnasyni aš birta tölur um trśfélagskrįningar 2007 į vefsķšu sinni - įšur en Hagstofan nęr aš birta žęr! Žar kemur fram aš Žjóškirkjan er ķ frjįlsu falli og umtal sķšustu missera um "vinaleiš" og "leikskólatrśboš" hefur ekki oršiš til aš styrkja hana - žvert į móti. Hér eru tölur sķšustu įtjįn įra, fengnar frį www.hagstofa.is og (horfnu) Dagbókinni hans Björns Bjarnasonar.

 

Ķbśar

ķ ŽK

Hlutfall

Fjölg. Ķbśa

Fj. Ķ ŽK

1990255.708236.95992,7%
1991259.577239.32192,2%1,5%1,0%
1992262.193241.63492,2%1,0%1,0%
1993264.919243.67592,0%1,0%0,8%
1994266.783244.92591,8%0,7%0,5%
1995267.806245.04991,5%0,4%0,1%
1996269.727244.06090,5%0,7%-0,4%
1997272.069244.68489,9%0,9%0,3%
1998275.264246.01289,4%1,2%0,5%
1999279.049247.24588,6%1,4%0,5%
2000282.849248.41187,8%1,4%0,5%
2001286.250249.25687,1%1,2%0,3%
2002288.201249.45686,6%0,7%0,1%
2003290.490250.05186,1%0,8%0,2%
2004293.291250.66185,5%1,0%0,2%
2005299.404251.72884,1%2,1%0,4%
2006307.261252.23482,1%2,6%0,2%
2007312.872252.46180,7%1,8%0,1%

 

Eins og sést minnkar hlutfall Žjóškirkjunnar um nęrri 10 prósentustig į įratug. Sś žróun įgerist mjög, 1990 - 1999 minnkar hlutfalliš um 4,1 prósentustig, 1998-2007 um 8,7 prósentustig. Framreiknaš er aušvelt aš sjį aš hlutfall žeirra sem skrįšir eru ķ Žjóškirkjuna veršur komiš nišur fyrir 50% fyrir mišja öldina.

Töluleg fjölgun milli įra segir einnig sķna sögu:

 

 

 

ķ ŽK

Töluleg fjölgun

1990236.959
1991239.3212.362
1992241.6342.313
1993243.6752.041
1994244.9251.250
1995245.049124
1996244.060-989
1997244.684624
1998246.0121.328
1999247.2451.233
2000248.4111.166
2001249.256845
2002249.456200
2003250.051595
2004250.661610
2005251.7281.067
2006252.234506
2007252.461227

Įriš 1991 eru śrskrįningar fįar og flest börn skrįst sjįlfkrafa inn ķ Žjóškirkjuna. Įrin 1995 og 1996 fjölgaši śrskrįningum verulega žegar biskup geršist fjölžreifur. Lķtil fjölgun įriš 2002 er aš mestu vegna mjög lķtillar fęšingartķšni žaš įr. Fękkun įrsins 2007 skżrist hins vegar helst vegna deilna sem Žjóškirkjan hefur stašiš ķ allt įriš um rétt sinn til aš reka trśboš ķ leik- og grunnskólum.

Framreiknun žessara talna (ž.e. besta lķnulega nįlgun) sżnir neikvęšar tölur eftir tvö įr (ž.e. töluleg fękkun milli įra) og fękkun um 1000 manns į įri eftir tķu įr.

Žessar tölur sżna aš starfsmenn Žjóškirkjunnar hljóta aš vera örvęntingarfullir - milljaršir ķ rķkissjóš, embęttismannalaun og lķfeyrir, sporslur og frķšindi, allt žetta byggir į žvķ aš vera kirkja žjóšarinnar. Kirkja hįlfrar žjóšarinnar hangir ekki lengi į rķkisspenanum.


Ašskilnašur Ķslands og kirkju - lausn sem allir geta sętt sig viš.

Nś legg ég til aš geršur verši fullur ašskilnašur milli Ķslands og kirkju. Lķnan verši dregin nokkurn veginn um Kópavogslękinn, upp į Vatnsendahęš, eftir Bśrfellsgjįnni ķ beina stefnu śtsušaustur aš Krżsuvķk. Reykjanesiš (įsamt Garšabę og Įlftanesi) vęri žį Žjóškirkjuland, hitt vęri Ķsland og yndislegt.

Hér vęri fįninn meš hring ķ stķl viš žann gręnlenska (miklu flottara, hiš fullkomna form), žjóšsöngurinn vęri "Ķsland er land žitt", žar vęri reglulega langar frķhelgar meš frķi į föstudegi en ekki žessa kristnu dellu aš vera alltaf meš frķ į fimmtudögum eša öšrum fįrįnlegum dögum. Fjórir milljaršir į įri fęru ķ aš efla skólastarf į öllum stigum og "kristinfręši-" tķmar ķ grunnskóla fęru ķ heimspeki, hugmyndasögu og sišfręši en ekki trśarbragšaķtrošslu.

Svo vęru kristnir aušvitaš frjįlsir aš lifa į Ķslandi, hvaš annaš, žeir eru lķka alvöru Ķslendingar, ekkert sķšri en viš hin. En žjóškirkjan ętti sitt śtaf fyrir sig, žaš er hennar stķll.


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband